BOUWHISTORIE

Het gebouw vormt de belangrijkste archiefbron

Een onafhankelijk bouwhistorisch onderzoek met waardestelling brengt cultuurhistorische waarden op overzichtelijke wijze in beeld. Het is daarmee een belangrijk instrument bij restauratie of herbestemming van monumenten.

In het plantraject zal een duidelijk inzicht in waardevolle onderdelen en structuren houvast bieden bij het ontwerpproces en soms zelfs een inspiratiebron vormen. Ook wordt duidelijk waar ruimte is voor ontwikkelingen en wordt oponthoud in het vergunningtraject voorkomen. Lees verder >>>

BOUWHISTORISCH ONDERZOEK

Een onafhankelijk bouwhistorisch onderzoek met waardestelling brengt cultuurhistorische waarden op overzichtelijke wijze in beeld. Het is daarmee een belangrijk instrument bij restauratie of herbestemming van monumenten.

In het plantraject zal een duidelijk inzicht in waardevolle onderdelen en structuren houvast bieden bij het ontwerpproces en soms zelfs een inspiratiebron vormen. Ook wordt duidelijk waar ruimte is voor ontwikkelingen en wordt oponthoud in het vergunningtraject voorkomen. Lees verder >>>

Bouwhistorisch onderzoek

Een bouwhistorisch onderzoek is steeds vaker onderdeel van een aanvraag omgevingsvergunning voor monumenten. Veel opdrachtgevers zijn niet bekend met bouwhistorisch onderzoek en welke rol dit onderzoek speelt in het proces. Met deze website wil ik een beeld geven van mijn werkzaamheden als bouwhistoricus en informatie geven over bouwhistorisch onderzoek.

Voor een opdrachtgever is het van belang te weten welk type onderzoek nodig is en welk resultaat er verwacht mag worden. Meestal zal een bouwhistorische verkenning volstaan, maar afhankelijk van de complexiteit of het afwerkingsniveau van het monument kan aanvullend onderzoek zinvol zijn. Met inmiddels twintig jaar onderzoekservaring kan ik u adviseren bij het bepalen van het type onderzoek.

Bij de uitvoering van het onderzoek is het gebouw leidend en aanwezige waarden moeten worden benoemd. Wanneer onderdelen van minder belang zijn wordt dat ook aangegeven. Zo wordt duidelijk waar ruimte is voor veranderingen. Naast de cultuurhistorische waarden wordt ook de kern van een ontwerp of historische ontwikkeling belicht. Hiermee kan de ontwerper deze bij de planontwikkeling optimaal inzetten om aanwezige waarden te versterken en gebruiken als inspiratiebron voor het ontwerp.

Bij het Monumenten Advies Bureau maak ik deel uit van een team van ervaren onderzoekers op het gebied van bouwhistorie, architectuurhistorie, kunsthistorie, historische geografie en erfgoedplanning. Daarmee kunnen wij onderling een beroep doen op elkaars kennis en ervaring en zijn alle onderzoeksobjecten aan te pakken. Waar nodig zullen ook nog externe specialismen worden ingeschakeld.

Actueel

Kamper Almanak

Op 23 juli werd de Kamper Almanak van 2020 gepresenteerd. Het cultuurhistorische jaarboek voor Kampen staat ook dit jaar weer vol met veel boeiende artikelen en informatie over de stad Kampen in heden en verleden.

De Kamper Almanak wordt uitgegeven door het SNS Historisch Centrum. Naast de gedrukte uitgave, is de Kamper Almanak online beschikbaar.

Voor deze uitgave heb ik een uitgebreid artikel mogen schrijven: “De bouwgeschiedenis van de Annakapel“. De kapel werd, vermoedelijk omstreeks 1518, gebouwd bij het aangrenzende klooster van de Cellezusters. In de zeventiende eeuw werd de kapel in gebruik genomen door de Waalse Gemeente. De kapel bleef Waalse kerk tot deze gemeente in 1818 werd opgeheven. Vanaf 1823 werd de kapel door de Verenigde Doopsgezinde Gemeente gebruikt. In 1847 vond een ingrijpende restauratie plaats. Hierna volgden nog de vernieuwing van het orgel, de aankoop van de naastgelegen kosterij en enkele restauraties. In 2007 werd de kapel verkocht aan pianist Jan Vayne. Sinds 2017 is de kapel eigendom van de Stichting Annakapel Kampen, die het gebouw beschikbaar stelt voor religieuze en culturele evenementen.

Recente projecten

Kasteel-Nederhorst

Kasteel Nederhorst

De vroegste vermelding van kasteel Nederhorst in Nederhorst Den Berg dateert uit 1301. Het kasteel was toen waarschijnlijk een compact zaaltorenkasteel. Omstreeks 1635 kreeg het kasteel zijn huidige opzet met vier forse zeshoekige torens. In de vroege achttiende eeuw werden het kasteel en de tuinen gemoderniseerd.

Begin twintigste eeuw verkeerde het kasteel in matige conditie, maar pas vanaf 1960 vond een ingrijpende restauratie plaats van het toen inmiddels behoorlijk vervallen kasteel. De restauratie was nauwelijks afgerond of een grote brand verwoestte in 1971 grote delen van het kasteel, waarna dit opnieuw werd hersteld.

Het bouwhistorisch onderzoek, in opdracht van Stadsherstel Amsterdam, werd bemoeilijkt doordat vrijwel alle houten onderdelen waren vernieuwd. Veel informatie moest daarom worden ontleend aan foto’s die tijdens de restauratie en direct na de brand in 1971 waren genomen.

Hunsingosluis - Zoutkamp

Hunsingosluis Zoutkamp

Hunsingosluis Zoutkamp

Met de aanleg van het Hunsingokanaal in 1858 werd de waterhuishouding voor het gebied Hunsingo aanzienlijk verbeterd. Het nieuwe kanaal volgde voor een belangrijk deel het tracé van bestaande waterlopen, maar ter hoogte van Zoutkamp werd een nieuw tracé gegraven, dat direct ten noorden van de dorpskern haaks op de voormalige zeedijk aansloot. Hier werd de Hunsingosluis als afwateringssluis door de toenmalige zeedijk gebouwd. Tegelijkertijd werd buitendijks de Buiten Rijtte aangelegd om de sluis te verbinden met de Lauwerszee.

De sluis werd uitgevoerd met twee hoge gemetselde muren met daartussen drie paar deuren. Aan de binnenzijde voerde een dubbele houten draaibrug over de sluis. Die brug werd in 1912 vervangen door een enkele ijzeren draaibrug welke vervolgens in 1981 werd vervangen door de huidige draaibrug. Hoewel verschillende aanpassingen aan de sluis plaats vonden bleef het oorspronkelijke totaalbeeld vrij goed bewaard. Een bijzonder element vormt de direct ten noorden van de sluis op het buitentalud van de dijk aanwezige ‘Muraltglooiing’. Dit is een in 1907 toegepaste trapsgewijze betonnen dijkversterking.

Om op langere termijn de waterveiligheid te kunnen garanderen werkt het Waterschap Noorderzijlvest aan het project Nieuwe Waterwerken Zoutkamp. Hierbij wordt de capaciteit van het gemaal H.D. Louwes vergroot en worden de regionale keringen in Zoutkamp versterkt.

Overwogen worden de aanleg van een nieuw gemaal naast de Hunsingosluis en de omvorming van de afwateringssluis tot een schutsluis. Omdat daarvoor ook aanpassingen aan de monumentale sluis nodig zijn werden de cultuurhistorische waarden van het complex en de directe omgeving in samenwerking met RAAP onderzocht.

Lloyd-Hotel

Lloyd Hotel Amsterdam

Aan de Oostelijke Handelskade liet de Koninklijke Hollandsche Lloyd tussen 1917 en 1921 een groot landverhuizershotel bouwen naar ontwerp van architect Evert Breman. De veelal uit Oost-Europa afkomstige emigranten konden in het Lloyd Hotel verblijven tot zij konden inschepen richting Zuid-Amerika.

Hoewel het Lloyd Hotel tot maximaal 900 landverhuizers in grote slaapzalen kon herbergen werd het door de tegenvallende passagiersaantallen geen groot succes. Na het faillissement van de KHL in 1937 werd het hotel eigendom van de gemeente en zou het kort als vluchtelingenhotel en daarna tot 1989 als jeugdgevangenis fungeren.

Na een ingrijpende verbouwing is het gebouw sinds 2004 weer als hotel in gebruik. T.b.v. een voorgenomen renovatie zijn cultuurhistorische waarden vastgelegd.

Oosterholtseweg-44

Boerderijcomplex IJsselmuiden

Boerderijcomplex IJsselmuiden

Aan de Oosterholtseweg in IJsselmuiden ligt een markant boerderijcomplex dat, naast de T-boerderij, bestaat uit een veeschuur en grote houten hooischuur. De boerderij dateert waarschijnlijk omstreeks 1800 en had toen een opzet als hallehuisboerderij. Omstreeks 1850 werd het dwarsgeplaatste voorhuis toegevoegd, waarbij de oude voorgevel als brandmuur deels bewaard bleef. Omstreeks 1910 werd het achterhuis grotendeels vernieuwd en werden gevels verhoogd. Bij een renovatie vanaf 2003 zijn helaas veel authentieke delen verloren gegaan, maar de hoofdopzet bleef bewaard.

De naast de boerderij aanwezige veeschuur werd omstreeks 1870 grotendeels vernieuwd. Hieraan herinnert een in de achtergevel opgenomen gevelsteen met de initialen JPB en WM van de toenmalige eigenaren Jan Pelleboer en Willempje Meuleman.

Links van de boerderij werd omstreeks 1931 een grote houten hooischuur gebouwd ter vervanging van eerder aanwezige hooibergen. In de schuur is nog de hijsbalk van de oorspronkelijke hooigrijper aanwezig en ook buizen van de later geplaatste hooiventilator of ‘hooikanon’. Opvallend is een in de jaren vijftig onder de hooischuur gemetselde tunnel met daarin een ventilator om hooibroei tegen te gaan. Door de plaats van de schuur op de rand van de terp is deze inmiddels ernstig verzakt.

Hoewel de veeschuur bijna geheel is ingestort en de hooischuur grote funderingsproblemen kent, zijn deze gebouwen van groot belang voor het totaalbeeld van dit rijksmonumentale complex. De nieuwe eigenaren willen de boerderij verbouwen, maar daarbij ook het beeld van het erf bewaren en waar mogelijk verbeteren.

Pathmosschool Enschede

Pathmosschool - nr. 9

Deze Enschedese school werd in 1921 naar ontwerp van Willem Karel de Wijs gebouwd als onderdeel van de wijk ’t Pathmos. Samen met het naastgelegen gemeentelijke badhuis en de kleuterschool vormde de school een cluster van gemeenschappelijke gebouwen. Met de eveneens langs de Spinnerstraat gesitueerde winkels was zo sprake van een kleinschalige centrumfunctie.

Hoewel vrijwel alle invullingen van gevelopeningen werden vernieuwd bleef het oorspronkelijke karakter voor een belangrijk deel behouden. In het interieur bleef bij verschillende renovaties een groot deel van de oorspronkelijke hoofdindeling, bestaand uit een centrale hal en trappenhuis met aansluitende gangen met daarlangs gesitueerde klaslokalen, behouden.

Omdat een deel van het gebouw binnenkort door de gemeente Enschede zal worden herbestemd zijn de cultuurhistorische waarden in kaart gebracht.

Sint-Victor-Batenburg

R.K. Sint Victorkerk Batenburg

R.K. Sint Victorkerk Batenburg

De bouw van de door Cornelis van Dijk ontworpen R.K. Sint Victorkerk in Batenburg kwam gereed in 1874 en was mogelijk geworden door een forse donatie van Jan Steeg en zijn moeder Geertrui Smits. Beiden overleden kort na het gereedkomen van de kerk, maar een kort voor zijn overlijden in 1875 gedane schenking maakt het verfraaien van de kerk met altaren en uitbundige geschilderde decoraties mogelijk.

Vanaf 1913 werd de kerk gefaseerd voorzien van figuratieve glas-in-loodramen. Een eerste serie werd tussen 1913 en 1924 vervaardigd door het gerenommeerde Roermondse glasatelier Nicolas. Tussen 1934 en 1941 werd nog een serie van zes glas-in-loodramen vervaardigd door glazenier Willem Mengelberg. Deze ramen verbeelden zes van de Tien Geboden, zodat er oorspronkelijk waarschijnlijk tien ramen waren gepland.

In de jaren zestig werd de kerk, onder invloed van het Tweede Vaticaans Oecumenisch Concilie sterk versoberd en werden de ramen van Mengelberg uitgenomen. Deze werden gelukkig in de kelder opgeslagen en konden na restauratie in 2010 weer worden herplaatst.

Van 2008 tot 2012 vond een grotendeels door vrijwilligers uitgevoerde interieurrestauratie plaats, waarbij een deel van de oorspronkelijke polychrome interieurafwerkingen weer zichtbaar kon worden gemaakt. Helaas moest de kerk in 2018 buiten gebruik worden gesteld, waarna het gebouw onder voorwaarden werd verkocht. De huidige eigenaar heeft het plan om in het gebouw enkele appartementen onder te brengen. Aanpassingen aan dit historische gebouw zijn daarbij onvermijdelijk, maar door aanwezige waarden in beeld te brengen kunnen aanpassingen met zorg worden ingepast.

De Drye Valcken - Kampen

De Drye Valcken

Dit in de binnenstad van Kampen gelegen pand kent een lange bouwgeschiedenis, waarvan helaas door latere wijzigingen maar een beperkt deel valt te achterhalen. De oorsprong ligt in de tweede helft van de vijftiende eeuw. Dit is vooral aan de voorgevel en samengestelde balklagen met geriemde peerkraalconsoles af te lezen. Met name het bovenste deel van de markante voorgevel en de hoofd- en kapvorm herinneren nog aan deze vroege oorsprong. Zeker wat betreft de voorgevel is het pand hierin bijzonder, aangezien bij vrijwel alle panden juist de voorgevels werden gemoderniseerd.

Vanaf de negentiende eeuw was het pand in gebruik als bakkerij en vanaf 1957 als dierenspeciaalzaak. Binnenkort zullen appartementen in het pand worden gerealiseerd. T.b.v. de omgevingsvergunning is een bouwhistorische verkenning uitgevoerd.

Uitgelicht